Wanneer oude boeken herboren worden als decoratieve objecten
Door oude boeken te transformeren in bloemen, kransen en andere unieke stukken, maakt Sandra Mangoubi deel uit van de golf van upcycling door ambachtslieden. Achter de poëzie van vergeeld papier gaan ecologische, economische en creatieve kwesties schuil. Haar werk nodigt ons uit om opnieuw na te denken over de waarde van materialen die we soms als verouderd beschouwen.
Upcycling van papier in het hart van de doe-het-zelfbeweging
De laatste jaren heeft upcycling – de praktijk om voorwerpen of materialen die bestemd zijn voor de vuilnisbak een nieuw leven te geven – een steeds breder publiek aangetrokken. Praktisch gezien gaat het erom voorwerpen die nog een bruikbare grondstof hebben, aan de gebruikelijke recyclagestroom te onttrekken. In het geval van papier is elk oud boek een erfgoedreserve van vezels die klaar zijn om te worden gebeeldhouwd, gesneden of gevouwen. Deze beweging heeft zijn wortels in het groeiende ecologische bewustzijn en de rage voor “slow crafts”, handmatige vaardigheden waarbij tijd, kwaliteit en authenticiteit belangrijker zijn dan massaproductie. In Frankrijk en België zijn er nu een heleboel ontwerpers die zich bezighouden met zero-waste naaien, upcyclede lederwaren en meubels gemaakt van gerecyclede pallets. Upcycling van papier is een natuurlijke uitbreiding van deze trend en een antwoord op de groeiende belangstelling voor creatieve hobby’s.
Sandra Mangoubi’s expertise, van bibliotheek tot boeket
Sandra Mangoubi is opgeleid als uitgever en daarna als boekhandelaar en bibliothecaris en is altijd omringd geweest door boeken. Toen een kennis haar vroeg om een boeket bloemen voor haar bruiloft, ontstond het idee om vergeelde pagina’s te transformeren. In de praktijk gebruikt Sandra oude schoolatlassen, verouderde burgerlijke wetboeken, bijbels en muziekpartituren die ze verzamelt bij boekwinkels die door hun voorraad heen zijn of bij particulieren. Ze maakt delicate rozen waarbij ze elk bloemblaadje met de hand wikkelt, maar ook dahlia’s die bestaan uit honderden kleine kegeltjes die aan elkaar gelijmd zijn. Voor meer efficiëntie gebruikt ze perforators en lijm in tubes en aarzelt ze niet om de nerven en de natuurlijke patina van oud papier te gebruiken. Haar belangrijkste inspiratiebron blijft de natuur en haar diversiteit aan vormen, ook al geeft ze toe dat ze geen groene vingers heeft.
Een ecologische en sociale benadering
Door boeken die bestemd zijn voor vernietiging op een andere manier te gebruiken, helpt deze praktijk de hoeveelheid papierafval en de koolstofvoetafdruk die gepaard gaat met de industriële recycling ervan te verminderen. Op de lange termijn wordt het energieverbruik voor het versnipperen en opnieuw drukken van nieuwe vellen vermeden. Het upcyclen van papier heeft ook een educatieve dimensie: het ontworpen object belichaamt een verhaal en stelt ons in staat om onze relatie met consumptie en conservering in vraag te stellen. Vanuit sociaal oogpunt dragen deze creaties bij aan het behoud van ambachtelijke vaardigheden en bieden ze ambachtslieden soms een aanvullend inkomen, terwijl ze tegelijkertijd het lokale weefsel stimuleren. Bovendien dragen de herhaling van gebaren en creativiteit bij aan het mentale welzijn van de betrokkenen, een aspect dat door psychologen vaak wordt benadrukt vanwege de ontspannende werking.
De grenzen van een nicheambacht
Als je deze activiteit onderzoekt, zie je echter een aantal uitdagingen. De tijd die geïnvesteerd wordt in het produceren van één boeket of krans kan aanzienlijk zijn, waardoor de prijsstelling lastig is: te laag en het werk wordt niet erkend, te hoog en de klantenkring slinkt. Bovendien is de beschikbaarheid van grondstoffen grotendeels afhankelijk van de gulheid van donateurs of samenwerking met boekhandels, waardoor een onzekere toeleveringsketen ontstaat. Zelfs als er vraag is naar unieke stukken, blijft deze beperkt in vergelijking met het gestandaardiseerde industriële aanbod, dat vaak tegen lagere kosten wordt aangeboden. Door het ontbreken van een specifiek regelgevend kader werken upcyclers van papier zonder echte gezondheids- of belastingnormen, wat hun status en de duurzaamheid van hun bedrijf soms bemoeilijkt.
Naar een toekomst waarin creativiteit en duurzaamheid hand in hand gaan
Ondanks deze obstakels zijn er een aantal manieren waarop deze opkomende sector kan worden versterkt. Opleidingsworkshops kunnen papierupcyclingtechnieken doorgeven aan het grote publiek, terwijl samenwerkingen met decoratiewinkels en online platforms zoals Instagram of Etsy het makkelijker zouden maken om producten te promoten en te verkopen. Sommige gedeelde ruimtes, zoals reparatiecafés of makerspaces, zouden een plek kunnen bieden waar materialen en beste praktijken kunnen worden uitgewisseld. Tot slot zou institutionele steun – in de vorm van subsidies of lagere kosten – de erkenning van deze creatieve ambachten als volwaardige ambachtelijke activiteiten aanmoedigen. Uiteindelijk zal het succes van dergelijke initiatieven afhangen van het vermogen om een gemeenschap van ambachtslieden te verenigen die gevoelig zijn voor de milieuproblematiek en die de waarde van het materiële erfgoed dat we maar al te vaak zomaar weggooien, willen vergroten.
